การตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์

เทคนิคการทดสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์

การสุ่มและแบ่งตัวอย่างเมล็ดพันธุ์

การสุ่มตัวอย่าง เป็นขั้นตอนปฏิบัติที่มีความสำคัญและจำเป็นต้องปฏิบัติเป็นอันดับแรกในการทดสอบและวิเคราะห์คุณภาพเมล็ดพันธุ์ วิธีการสุ่มตัวอย่างที่ดีหมายถึงการได้มาซึ่งตัวแทนตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่แท้จริง ที่สามารถแสดงถึงความน่าจะเป็นขององค์ประกอบต่าง ๆ ของเมล็ดพันธุ์ล๊อตนั้น ๆ ได้ถูกต้องปริมาณของเมล็ดพันธุ์ที่จะถูกสุ่มเพื่อให้เป็นตัวที่แท้จริงของเมล็ดพันธุ์ล๊อตนั้น ๆ ควรจะมีปริมาณที่เหมาะสม

ชนิดของตัวอย่าง    การให้มาซึ่งตัวอย่างที่จะนำไปใช้ทดสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ ซึ่งอาจจะต้องสุ่มจากกองเมล็ดพันธุ์หรือล๊อตเมล็ดพันธุ์ (Seed lot) ที่มีขนาดใหญ่ จำเป็นต้องสุ่มให้ได้ปริมาณมากพอ ดังนั้น จึงต้องแบ่งและลดขนาดตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่สุ่มให้ได้ปริมาณที่เหมาะสมเป็นลำดับขั้นตอน โดยแบ่งตัวอย่างเป็น 4 ประเภท คือ

ตัวอย่างขั้นต้น (Primary Sample) คือ ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการสุ่มหรือหยิบเมล็ดพันธุ์แต่ละครั้งในปริมาณหนึ่งที่ได้มาจากแต่ละจุดสุ่ม

ตัวอย่างรวม (Composite Sample) คือ ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการรวมตัวอย่างขั้นต้นทั้งหมดที่สุ่มนั้นเข้าด้วยกัน

ตัวอย่างนำส่ง (Submitter Sample) คือ ตัวอย่างที่นำส่งให้ห้องปฏิบัติการทดสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ ซึ่งมีปริมาณไม่น้อยกว่าที่กำหนดไว้ โดยอาจเป็นตัวอย่างรวมทั้งหมดหรือตัวอย่างย่อย (Sub-Sample) ซึ่งเป็นตัวอย่างที่นำมาแบ่งลดปริมาณลงแล้ว

ตัวอย่างปฏิบัติการ(Working Sample) คือ ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่จะใช้ในการทดสอบคุณภาพได้มาจากการแบ่งตัวอย่างนำส่งหรือตัวอย่างย่อย จนได้ปริมาณเมล็ดพันธุ์ไม่น้อยกว่าที่กำหนดไว้

วิธีสุ่มตัวอย่าง ตามหลักเกณฑ์ของสมาคมทดสอบเมล็ดพันธุ์นานาชาติ (International Seed Testing Association, ISTA Handbook 2004)

1.การสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่อยู่ในภาชนะขนาด 15 - 100 กิโลกรัม

จำนวนภาชนะในล๊อตเมล็ดพันธุ์

(Containes in the Seed Lot)

จำนวนตัวอย่างขั้นต้นต่ำสุดที่ต้องสุ่ม

(number of primary samples)

1-4 ภาชนะบรรจุ 3 ตัวอย่างขั้นต้นจากแต่ละภาชนะบรรจุ
5-8 ภาชนะบรรจุ 2 ตัวอย่างขั้นต้นจากแต่ละภาชนะบรรจุ
9-15 ภาชนะบรรจุ 1 ตัวอย่างขั้นต้นจากแต่ละภาชนะบรรจุ
16-30 ภาชนะบรรจุ สุ่มทั้งหมด 15 ตัวอย่างขั้นต้น
31-59 ภาชนะบรรจุ สุ่มทั้งหมด 20 ตัวอย่างขั้นต้น
60 ภาชนะบรรจุหรือมากกว่า สุ่มทั้งหมด 30 ตัวอย่างขั้นต้น
2.การสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่อยู่ในภาชนะบรรจุขนาดมากกว่า 100 กิโลกรัม
น้ำหนักของล๊อตเมล็ดพันธุ์ (กิโลกรัม) จำนวนตัวอย่างขั้นต้นที่ต้องสุ่ม
100 – 500 อย่างน้อยที่สุด 5 ตัวอย่างขั้นต้น
501 – 3,000 1. ตัวอย่างขั้นต้นจากทุก ๆ 300 กิโลกรัม แต่ต้องไม่ต่ำกว่า 5 ตัวอย่างขั้นต้น
3,000 – 20,000 1. ตัวอย่างขั้นต้นจากทุก ๆ 500 กิโลกรัม แต่ต้องไม่ต่ำกว่า 10 ตัวอย่างขั้นต้น
20,000 กิโลกรัมขึ้นไป 1. ตัวอย่างขั้นต้นจากทุก ๆ 700 กิโลกรัม แต่ต้องไม่ต่ำกว่า 40 ตัวอย่างขั้นต้น
3.การสุ่มตัวอย่างจากล๊อตเมล็ดพันธุ์ในขนาดภาชนะบรรจุต่ำกว่า 15 กิโลกรัม

ล๊อตเมล็ดพันธุ์ที่ประกอบด้วยภาชนะบรรจุขนาดต่ำกว่า 15 กิโลกรัม ให้รวมน้ำหนักในภาชนะบรรจุเข้าด้วยกัน แล้วจัดแบ่งเป็นหน่วยสุ่ม (Sampling unit) โดยให้แต่ละหน่วยสุ่มมีน้ำหนักไม่เกิน 100 กิโลกรัม และใช้หลักการสุ่มตัวอย่างเช่นเดียวกับกรณีที่ 1 หรือจะคำนวณหน่วยสุ่มได้โดยมใช้สูตรดังต่อไปนี้ (ถ้าตัวเลขที่คำนวณได้เป็นเศษเกินครึ่ง ให้ปัดเป็นจำนวนเต็ม

จำนวนหน่วยสุ่ม =

จำนวนภาชนะบรรจุ X ขนาดของภาชนะบรรจุ

                                100