การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์

3.การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์

               การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์(Seed conditioning) หมายถึงการขบวนการที่มีการปฏิบัติการอย่างต่อเนื่องหลังการเก็บเกี่ยวเมล็ดพันธุ์ จากแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ เพื่อยกระดับคุณภาพด้านกายภาพของเมล็ดพันธุ์โดยการขจัดหรือลดสิ่งหรือสถาพที่ไม่พึงประสงค์ต่างๆออกไป ได้แก่ การลดความชื้นส่วนเกิน การคัดแยกหิน ดิน ทราย เศษต้นพืช เมล็ดพืช เมล็ดพันธุ์ที่ไม่ได้ขนาดและสิ่งเจือปนอื่นๆออกให้อยู่ในมาตรฐานที่กำหนดเพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์คุณภาพดีสำหรับกระจายสู่ชาวนา เพาะปลูกต่อไป

            3.1 ความสำคัญของการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว

            ในปัจจุบันมีเครื่องจักรอุปกรณ์ตลอดจนเทคโนโลยี่ใหม่ๆในกระบวนเก็บเกี่ยวเข้ามาเกี่ยวข้องคือ การใช้เครื่องเกี่ยวนวด เป็นเหตุให้เมล็ดพันธุ์ข้าวที่เก็บเกี่ยวจากแปลงผลิตมีสิ่งเจือปนที่ไม่พึงประสงค์ปนมากับเมล็ดพันข้าวในปริมาณที่มากขึ้น ได้แก่ เศษหิน ดิน ทราย เศษต้นพืช เมล็ดวัชพืช เมล็ดพืชอื่นๆและสิ่งเจือปนต่างๆนอกจากนั้นสิ่งสำคัญคือ ความชื้นของเมล็ดพันธุ์ที่เก็บเกี่ยวด้วยเครื่องเกี่ยวนวดจะสูงกว่าการเก็บเกี่ยวด้วยมือแบบเดิม เนื่องจากการเก็บเกี่ยวเมล็ดพันธุ์ข้าวด้วยเครื่องเกี่ยวนวด จำเป็นต้องดำเนินการในขณะที่ต้นข้าวยังมีความชื้นสูง(ประมาณ 20-25%) เพื่อไม่ให้เมล็ดพันธุ์ร่วงหล่นระหว่างเก็บเกี่ยว ซึ่งยิ่งมีผลต่อคุณภาพหากไม่เร่งจัดการให้อยู่ในความชื้นที่ปลอดภัยต่อการเก็บรักษา ดังนั้นการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ข้าวจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อจัดการเมล็ดพันธุ์ข้าวที่เก็บเกี่ยวให้อยู่ในสภาพที่เหมาะสมต่อการเก็บรักษา และมีคุณภาพตามมาตรฐานที่ทางราชการกำหนดไม่ว่าจะเป็นเรื่องความชื้น ความบริสุทธิ์ หรือความงอกก็ตาม

            3.2 การวางแผนการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์

            การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์เป็นขั้นตอนหนึ่งในกระบวนการผลิตและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ เพื่อให้เมล็ดพันธุ์ข้าวมีคุณภาพดีตามมาตรฐานจำหน่ายสู่เกษตรกรนำไปเพาะปลูก โดยมีการควบคุมคุณภาพเมล็ดพันธุ์ในระหว่างการปรับปรุงสภาพโดยผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ต้องพิจารณาถึงต้นทุนการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ จึงจำเป็นที่จะต้องมีการวางแผนการปฏิบัติงานล่วงหน้า แบ่งเป็น 2 ระยะได้แก่.

การประสานแผนก่อนการปฏิบัติงาน

เป็นการประสานงานเพื่อการวางแผน ภายหลังจากที่ได้กำหนดแผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเป็นรายพืช/พันธุ์/ฤดู/ปี โดยมการประชุมร่วมกับกับผู้เกี่ยวข้องในการกำหนดแผนการปฏิบัติงานพร้อมกัน เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อเนื่องทั้งระบบ โดยรายระเอียดการประสานงานกับงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อประกอบการวางแผนการปฏิบัติงาน อย่างไรก็ตามหากมีการปรับเปลี่ยนแผนก็สามารถปรับแผนการปฏิบัติงานร่วมกันได้ ภายไต้เงื่อนไขดังกล่าว

การประสานแผนระหว่างการปฏิบัติงาน

ระหว่างการปฏิบัติงาน แม้ว่าจะมีการจัดทำแผนการปฏิบัติงานในเบื้องต้นร่วมกันอย่างดีแล้วก็ตาม แต่ในระหว่างการปฏิบัติงานจำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยนแผนการปฏิบัติงานในระหว่างการทำงาน สาเหตุมาจากการผลิตเมล็ดพันธุ์เป็นกระบวนการที่ไม่สามารถควบคุมได้ทั้งหมด บางครั้งขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม ภูมิอากาศ โรคแมลงระบาด หรือความต้องการของเกษตรกรเปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์ราคาข้าว ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีการประสานงานกับผู้ที่เกี่ยวข้อง 3 งานสำคัญคือ งานผลิต งานตลาด และงานควบคุมคุณภาพ

            3.3 การเตรียมการก่อนการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์

ภายหลังการกำหนดแผนการปฏิบัติงานร่วมกับผู้ที่เกี่ยวข้องแล้วการจัดทำแผนการจัดการเมล็ดพันธุ์ภายหลังการเก็บเกี่ยวจะทำให้ทราบว่าในแต่ละช่วงเวลาจะมีการดำเนินการกับเมล็ดพันธุ์ข้าว/ชั้นพันธุ์/ฤดู/ปี เมื่อใด ดังนั้น ก่อนการปฏิบัติงานในแต่ละฤดู จะต้องเตรียมความพร้อมของบุคลากร สถานที่ และเครื่องจักอุปกรณ์ ซึ่งการเตรียมความพร้อมของสถานที่ และเครื่องจักรอุปกรณ์คัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์ มีการดำเนินงานตามขั้นตอนต่างๆ ดังนี้